ban-ve-dinh-tan

Ghép chặt hay ghép cứng là biện pháp liên kết các bộ phận lại với nhau mà không cho chúng có chuyển động tương đối với nhau nữa. Có hai loại ghép chặt:
– Không tháo được như đinh tán, hàn, dán.
– Tháo được như ren vít, then chốt, vòng găng.
Ghép cứng các chi tiết lại với nhau nhằm các mục đích sau:
– Tạo một khâu lớn hơn, có hình dạng phức tạp nếu dùng một chi tiết thì khó gia công hay không gia công được.
– Dễ dàng lắp ráp hơn một chi tiết.
– Phối hợp sử dụng vật liệu hợp lý.
– Có thể thay thế một phần nếu hư hỏng phần đó, nên tiết kiệm.
Tuy nhiên, do có nhiều bộ phận lắp ráp nên chi phí gia công, công lắp ráp lớn do đó có thể làm giá thành sản phẩm cao. Thí dụ vỏ case của máy vi tính để bàn trừ 2 nắp được ghép chặt để không tháo được còn bộ cốt giữa giò đạp pedal xe đạp là một ví dụ rõ nhất của việc ghép chặt nhưng tháo được. Trong chương này ta chỉ tập trung vào các chi tiết lắp cứng không tháo được hay tháo được rất khó khăn.

Cách trình bày đinh tán trên bản vẽ cơ khí (RIVET):

ban-ve-dinh-tan1

 

 

1.Mô tả :

Có lẽ đinh tán ra đời rất lâu, trên 1000 năm vì vào thời Trung Cổ (Middle Age) tại châu Âu đã thấy đinh tán xuất hiện trên các bộ áo giáp, cửa sắt cổng thành, nhà thờ… Ngày nay, đinh tán vẫn giữ một vị trí quan trọng trong các mối ghép cơ khí mặt dù dần dần được thay thế bằng các mối hàn cao cấp. Tháp Eiffel sơn màu đen cao trên 300m tại Paris hiện dùng làm đài truyền hình và phát thanh là một niềm tự hào về tạo tác cơ khí của Pháp và thế giới vào cuối thế kỷ 19 là một công trình ghép hoàn toàn bằng đinh tán. Năm 1965, Nhật cũng theo đó chế tháp Tokyo cao trên (500m) sơn đỏ và trắng cũng bằng kết cấu đinh tán, nhưng không nổi tiếng và có ý nghĩa lịch sử bằng tháp Eiffel.

ban-ve-dinh-tan2

ban-ve-dinh-tan3

   Hình 2.1 thể hiện một mối ghép đinh tán. Hai bộ phận lắp ráp cần khoan hay đột hai lỗ bằng đường kính đinh tán. Đinh tán được chế sẵn một đầu sẽ được xỏ qua lỗ rồi đặt khuôn mũ lên và dùng búa tay hay búa máy đập cho biến dạng đuôi đinh tán thành mũ đầu kia.

 Hình dáng hình học của một số loại đinh tán sau:

ban-ve-dinh-tan4

ban-ve-dinh-tan5

2 .Tính năng :

   Ghép bằng đinh tán là một biện pháp hữu hiệu và có độ tin cậy cao nhất chỉ sau vật đúc liền nguyên hình. Đinh tán có thể tạo sự kín khít được dùng trong nồi hơi (vào thế kỷ trước). Những bộ phận cần độ ổn định cao và không tháo lắp của cột cao thế ngày nay được ghép bằng đinh tán. Thật ra mối ghép đinh tán có thể tháo đuợc nhưng rất khó khăn, lâu và tốn kém nếu đường kính đinh tán lớn (từ 10mm trở lên) ta phải mài bỏ một đầu rồi dùng đục đột ra.

3. Phân loại và phạm vi sử dụng:

   Có nhiều loại đinh tán và các biến thể dùng rộng rãi trong máy móc, đời sống. Có thể chia đinh tán ra làm các loại sau:
a. Đinh tán sắt thép: là dạng cơ bản nguyên thủy có lẽ ra đời trước tiên, được chế tạo sẵn một đầu có hình chỏm cầu. Tùy theo tải trọng cần ép hai mặt lắp ghép mà chỏm cầu có thể mỏng hay dày. Loại tải nặng nhất mũ là 1/2 hình cầu. Có hai cách tán là tán nguội và tán nóng.
– Tán nguội: dành cho đường kính dưới hay bằng 10mm.
– Tán nóng: khi đường kính trên 10mm nung đỏ đinh tán lên trước khi đưa vào lỗ để tăng tính dẻo, giảm lực tán nhưng giá thành đắt hơn. Mối ghép đinh tán có giá trị sử dụng vĩnh viễn, độ ổn định cao, chịu được rung động, không cần bảo quản phức tạp nhưng có một số nhược điểm sau:
– Năng suất kém: Tốn nhiều công sức cho khoan lỗ trên tấm ghép, đốt nóng đỏ đinh tán, lực tán lớn.
– Tiếng ồn rất lớn, gây tác hại thính giác cho công nhân hay những người chung quanh khi tán.
– Khối lượng mối ghép lớn, nặng do đầu đinh, phần chắp hay tấp ghép thêm (trọng lượng có thể tăng thêm 30%). Đầu đinh lồi gây cản trở nếu dùng ghép vỏ tàu sẽ cản nước và làm giảm tải trọng chuyên chở của tàu. Tàu Pháp khi sang đánh nước ta tại Đà Nẵng đều là tàu có vỏ ghép bằng đinh tán.

ban-ve-dinh-tan6

ban-ve-dinh-tan7

 

 

ban-ve-dinh-tan8

 

b. Đinh tán sắt chìm một đầu:

là một cải tiến của đinh tán chỏm cầu nhưng phải phay, loe hay doa lỗ côn trên một mặt tấm ghép nên tốn công sức nhiều mà lực ép yếu hơn loại chỏm cầu. Đầu còn lại có thể tán hình chỏm hay trụ tùy theo khuôn mũ. Hình 2.4 thể hiện đinh tán chìm một đầu. Đinh tán này cho một mặt lắp ghép đẹp như trong mối ghép moyeu và vành răng của bánh răng thứ cấp trong bộ truyền nhông hú xe Honda.

ban-ve-dinh-tan9

ban-ve-dinh-tan10

Ngoài ra còn có loại đầu chìm góc 60º.

c. Đinh tán rút bằng nhôm:

Dùng ghép các tấm tôn mỏng, nhôm dưới 1mm có hiệu quả và năng suất cao nhất trong các loại đinh tán. Cần dùng một dụng cụ đạt biệt là kềm tán rút. Hình 2.5 thể hiện cấu tạo của một đinh tán rút đang làm việc. Kềm xiết và rút cây tige (bằng thép mềm) dọc có đâu hình cầu làm ống nhôm biến dạng, loe ra và ép lấy hai bề mặt lắp ráp. Tán nhôm rút tiện lợi, nhanh chóng, rẻ nhưng chỉ cho một mặt ngoài đẹp, mặt trong nơi đầu ống nhôm biến dạng rất xấu, chỉ dùng cho vật mỏng không chịu lực như bảng hiệu của máy, không dùng ghép trong cơ khí nặng được.

ban-ve-dinh-tan11

d. Đinh tán da, simili, vải:

Là các loại nút bằng kim loại (thường là đồng) để trang trí, kết nối hai miếng da, vải. Đa dạng nhưng tất cả đều phải đột lỗ thủng trên miếng da, vải, hai phần của đinh tán ghép ở hai mặt được tán chặt, gấp mí lên nhau.
Viền cho các lỗ trên tent, bạt giúp lỗ bền bề mặt, không bị xé tét khi treo… Kết cấu các loại đinh tán da, vải cho trong hình 2.6.

ban-ve-dinh-tan12

Để tháo các loại đinh tán da này, ta có mài đứt phần gấp mí của khoen dưới.